آنتی اکسیدانت چیست و چرا باید مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدانت مصرف کنیم؟

رادیکالهای آزاد مواد زائدی هستند که در سلولها تولید می شوند. این ترکیبات مخرب بعد از تولید، باید توسط بدن پردازش و نابود شوند. چنانچه بدن نتواند عمل پردازش و حذف آنها را انجام دهد، تنش اکسیداتیو ایجاد شده ناشی از آنها به سلولها آسیب می رساند. آنتی اکسیدانتها ترکیباتی هستند که از اکسیداسیون مولکولهای دیگر توسط رادیکالهای آزاد جلوگیری کرده و به سیستم دفاعی بدن در برابر آسیب آنها کمک می کنند.

access_time ۱۳۹۹ پنج شنبه ۹ بهمن
remove_red_eye 240بازدید

آنتی اکسیدانت ها: سرمایه­ ای ارزشمند

 

 

 

برخی از فاکتورهای داخلی (مانند التهابات) و خارجی ( مانند آلودگی هوا و قرار گرفتن در معرض اشعه uv) سبب تولید رادیکالهای آزاد در بدن می­ شود. رادیکالهای آزاد مواد زائدی هستند که در سلولها تولید می ­شوند. این ترکیبات مخرب بعد از تولید، باید توسط بدن پردازش و نابود شوند. چنانچه بدن نتواند عمل پردازش و حذف آنها را انجام دهد، تنش اکسیداتیو ایجاد شده ناشی از آنها به سلولها آسیب می ­رساند. شواهد علمی نشان می­ دهد که تنش اکسیداتیو ارتباط مستقیمی با بروز بیماریهای قلبی عروقی، مشکلات مغزی مانند پارکینسون، مشکلات تنفسی، آمفیزم و یا ایسکمی دارد. آنتی اکسیدانتها ترکیباتی هستند که از اکسیداسیون مولکولهای دیگر توسط رادیکالهای آزاد جلوگیری کرده و به این ترتیب به سیستم دفاعی بدن در برابر آسیب رادیکالهای آزاد مخرب کمک می­ کنند.

 

منابع تولید آنتی اکسیدانت

 

 

 

منشا این ترکیبات ممکن است طبیعی و یا سنتزی باشد. بدن خود می­ تواند تولید کننده ترکیبات آنتی اکسیدانی باشد که به آنها درون زاد (اندوژن) گفته می­ شود. هر گونه ترکیب آنتی اکسیدانت دیگری که از منابع خارجی وارد بدن شود نیز برون زاد (اگزوژن) نامیده می­ شود.

 

اهمیت  مصرف مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدانت

 

 

 

حال که با اهمیت این ترکیبات پی بردیم، واضح است که مصرف مواد غذایی حاوی آنها تا چه میزان برای بدن مهم می­ باشد. این ترکیبات از آنجا که در فرایندهای پیچیده متابولیکی و انتقال پیام سلولی نقش دارند، برای حیات انسان، حیوانات و گیاهان ضروری هستند. در واقع، بدون مصرف مواد غذایی حاوی آنها نظم و یکپارچگی بدن به هم ریخته و بروز التهابات گوناگون برای آن خطرناک است. در میان مواد غذایی گوناگون برخی دارای میزان آنتی اکسیدان بیشتری بوده و در نتیجه در یک رژیم غذایی اصولی که مصرف مواد غذایی حاوی اکسیدانها را شامل می­ شود، باید مورد استفاده قرار گیرند. به طور کلی آنتی اکسیدانتهایی که در منابع غذایی وجود دارد شامل موارد زیر است:

 

1-ویتامین آ: اثرات آنتی اکسیدانی ویتامین آ مدتهاست که ثابت شده است. نتایج تحقیقات علمی نشان داده است که ویتامین آ می­تواند در زمان افزایش رادیکال اکسیژن (نوعی رادیکال آزاد) در بافتهای بدن، به صورت خودبه خودی اکسید شده و با احیا کردن این نوع رادیکال آزاد میزان آن را در بافت کاهش دهد. ویتامین آ در بدن به صورت رتینول، رتینال و رتینوئیک اسید یافت می ­شود. از مهمترین منابع حاوی پیش ماده ویتامین آ می­توان به محصولات لبنی، تخم مرغ و جگر اشاره کرد.

 

2-ویتامین سی: ویتامین سی (ال- آسکوربیک اسید) یک ماده مغذی محلول در آب است که نقش های گوناگونی در فرایندهای زیستی بدن دارد. این ویتامین به عنوان یک عامل احیا کننده یک آنتی اکسیدانت قوی بوده و می ­تواند رادیکالهای آزاد اکسید کننده خطرناک مانند یونهای سوپراکسید، هیدروکسیل و پراکسید هیدروژن را احیا کرده و خنثی کند. در نتیجه از پراکسیداسیون لیپیدهای غشای سلولی، تخریب پروتئینهای سلولی و مرگ سلول جلوگیری می­ کند. همین خاصیت احیا کنندگی ویتامین سی سبب احیا رادیکالهای توکوفرول و تولید ویتامین ای می ­شود. همچنین این ویتامین با احیا کردن fe+3 به fe+2 میزان جذب آهن را نیز در بدن افزایش می­ دهد. به همین دلیل است که کسانیکه مکمل آهن مصرف می­ کنند، بهتر است به همراه آن ویتامین سی نیز مصرف کنند. با توجه به قدرت آنتی اکسیدانی قوی ویتامین سی نقش آن در پیشگیری بیماریهای مختلف از جمله سرطان ثابت شده است. گفته می­شود که این ویتامین باعث جلوگیری از تخریب DNA به عنوان اولین مرحله ایجاد سرطان است. این ویتامین تقریبا در تمام مواد غذایی با منشا گیاهی وجود دارد. بیشتر میوه ها و سبزیجات، به خصوص انواع توتها، پرتقالها و فلفلهای دلمه، لیموترش، کیوی یافت می­ شود.

 

 

 

3-ویتامین ای: نتایج نشان داده است که اشکال طبیعی و سنتزی ویتامین ای  دارای فعالیت آنتی اکسیدانی تقریبا مشابه هستند. البته اشکال مختلف این ویتامین دارای فعالیت آنتی اکسیدانی متفاوتی است. اما جالب است که بدن بیشتر به آلفا توکوفرول تمایل نشان می­ دهد. به دلیل خواص آنتی اکسیدانی فوق العاده، این ویتامین از بروز انواع سرطانها و پیری پوست به خوبی جلوگیری کرده و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر و دیگر مشکلات مغزی را نیز کاهش می­ دهد. آجیل و تخمه آفتابگردان، روغنهای گیاهی به ویژه روغن جوانه گندم، سبزیجات دارای برگهای سبز و میوه هایی مانند هلو و کیوی منابع بسیار خوب این ویتامین هستند.

 

4-کاروتنوئیدها:  کاروتنوئیدها بر اساس ساختار شیمیایی به دوگروه کاروتن­ها و گزانتوفیل­ها تقسیم می­شوند. کاروتن­ها انواع مختلفی مانند بتاکاروتن، لیکوپن، لوتئولین و آلفا کاروتن دارند. بتا کاروتن به عنوان پیش ماده ویتامین آ عمل کرده و سبب تولید آن می­ شود. مشخص شده است که کاروتنوئیدها و کاروتنوئیدهای پرو ویتامین آ به دلیل ویژگیهای آنتی اکسیدانی در کاهش بیماریهای قلبی موثر هستند. همچنین ارتباط مثبت معنیداری بین مصرف کاروتنوئیدها و دیگر بیماریهای تخریبی بدن پیدا شده است. از مهمترین منابع تولید کاروتنوئیدها می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

1-بتاکاروتن: میوه ها و سبزیجات با رنگ روشن مانند هویج، نخود فرنگی، اسفناج و انبه

2-لیکوپن: میوه و سبزیجات صورتی و قرمز از جمله گوجه فرنگی و هندوانه

3-لوتئین: سبزیجات سبز، برگ، ذرت، پاپایا و پرتقال

 

5-سلنیوم: این عنصر نیز دارای خاصیت آنتی اکسیدانی قوی می­ باشد. مطالعات علمی نشان داده است که سلنوآنزیمها و سلنوپروتئینهای سلولی به دلیل خواص آنتی اکسیدانی خود از بروز بیماریهای قلبی جلوگیری می­ کنند. برنج، ذرت، گندم و سایر غلات کامل  و همچنین آجیل، تخم مرغ، پنیر و حبوبات از منابع مهم سلنیوم هستند.

 

نکته: ویتامینهای ویتامین آ و ای محلول در چربی بوده و مصرف بیش از حد مجازشان باعث تجمع آنها در خون و مسمومیت می­ شود.

 

منابع