رژیم غذایی وگان سبکی سالم و پایدار است که در آن مصرف همه محصولات حیوانی مانند گوشت، لبنیات، تخم مرغ و حتی عسل کنار گذاشته می شود و تنها غذاهای گیاهی مصرف میشود. این رژیم علاوه بر کمک به بهبود سلامت بدن و کاهش ریسک بیماری های مزمن، به حفظ حقوق حیوانات و حفاظت از محیط زیست نیز اهمیت میدهد. اگر دنبال یک سبک زندگی سالم، مسئولانه و دوستدار طبیعت هستید، رژیم وگان البته تحت نظر متخصص تغذیه میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد.
- رژیم غذایی وگان (Vegan Diet) چیست؟
- تاریخچه پیدایش رژیم وگان یا وگانیسم
- ویژگی های رژیم غذایی وگان
- تفاوت رژیم غذایی وگان با رژیم گیاه خواری
- رژیم وگان با رژیم گیاه خواری چه تفاوتی دارد؟
- انواع رژیم های غذایی وگان
- کاهش وزن با رژیم وگان
- فواید رژیم غذایی وگان و تاثیر آن بر بیماری ها
- عوارض رژیم وگان چیست؟
- معایب و عوارض رژیم غذایی وگان
- مکمل ها و غذاهای گیاهی غنی شده
- دلایل محبوبیت رژیم وگان چیست؟
- کلام آخر
- سوالات متداول
| ویژگی | رژیم وگان | رژیم گیاه خواری |
| مصرف گوشت | حذف کامل همه انواع گوشت | حذف گوشت قرمز، مرغ، ماهی |
| مصرف لبنیات | حذف کامل لبنیات | مجاز (مانند شیر، پنیر، ماست) |
| مصرف تخممرغ | حذف کامل تخممرغ | مجاز |
| مصرف عسل | حذف کامل عسل | معمولاً مجاز |
| مصرف سایر محصولات حیوانی | حذف کامل چرم، پشم، ابریشم و محصولات آزمایش شده روی حیوانات | معمولاً مجاز |
| سبک زندگی | سبک زندگی کامل با توجه به حقوق حیوانات و محیطزیست | بیشتر رژیم غذایی |
| انگیزه اصلی | تمرکز قوی بر حقوق حیوانات، محیط زیست و سلامت | سلامتی، اخلاق یا محیطزیست |
| پیچیدگی رژیم | نیاز به برنامه ریزی دقیق تر و محدودیت های بیشتر | کمتر پیچیده،
گزینههای غذایی بیشتر |
رژیم غذایی وگان (Vegan Diet) چیست؟
رژیم وگان (Vegan Diet) نوعی سبک تغذیه است که به طور کامل بر منابع گیاهی تکیه دارد و هرگونه محصول حیوانی از جمله انواع گوشت، لبنیات، تخممرغ و عسل را کنار میگذارد. افرادی که این روش را انتخاب میکنند، نیاز بدن خود را از طریق مواد غذایی همچون سبزیجات، میوهها، حبوبات، مغزها و دانهها تأمین میکنند. این رژیم نه تنها به تقویت سلامت کلی بدن، بهبود عملکرد سیستم ایمنی و کمک به مدیریت وزن منجر میشود، بلکه رویکردی اخلاق محور محسوب میگردد که با هدف احترام به حقوق حیوانات و حفظ محیط زیست دنبال میشود. البته برای پیروی صحیح از رژیم وگان، داشتن برنامه ریزی غذایی مناسب و استفاده از مکمل هایی مانند ویتامین B12، آهن و کلسیم اهمیت بالایی دارد تا مانع بروز کمبودهای تغذیه ای شود.
رژیم غذایی وگان عاری از محصولات حیوانی و مشتقات آنها است و صرفا شامل غذاهای گیاهی میشود
تاریخچه پیدایش رژیم وگان یا وگانیسم
وگانیسم ریشه هایی کهن دارد و به دوران باستان باز میگردد؛ زمانی که فیلسوفانی مانند فیثاغورث و پیروان ادیانی چون جین، بودا و هندو به احترام به جانوران و پرهیز از خشونت معتقد بودند. این تفکر طی قرن ها ادامه یافت و در قرن نوزدهم، هم زمان با گسترش جنبش های گیاه خواری در اروپا و آمریکا، دوباره مورد توجه قرار گرفت. با این حال، شکل امروزی وگانیسم در سال ۱۹۴۴ توسط دونالد واتسون و گروهی از همراهانش رسمیت یافت. آنها واژه ی «وگان» را ابداع کردند و «جامعه وگان» را در انگلستان بنیان گذاشتند تا پیامی فراتر از پرهیز از گوشت را ترویج کنند؛ پیامی مبتنی بر حذف کامل تمام محصولات حیوانی، از جمله لبنیات، تخممرغ، چرم و پشم.
از آن زمان، وگانیسم به تدریج گسترش یافت و به جنبشی جهانی تبدیل شد. به ویژه در دهه های پایانی قرن بیستم و با افزایش آگاهی نسبت به حقوق حیوانات، آثار مخرب دامداری صنعتی بر محیط زیست و اهمیت سلامت فردی، این سبک زندگی طرفداران بیشتری پیدا کرد. امروزه وگانیسم دیگر فقط یک رژیم غذایی نیست، بلکه فلسفه ای اخلاقی و سبکی پایدار است که به ارزش گذاری بر حیات همه ی موجودات زنده، حفظ محیط زیست و ارتقای سلامت انسان میپردازد.
ویژگی های رژیم غذایی وگان
اصول کلی
رژیم غذایی وگان صرفا مبتنی بر گیاهان و فراوردههای گیاهی است. در این رژیم مصرف گوشت، مرغ، ماهی و سایر حیوانات دریایی، تخم مرغ، و لبنیات، و همچنین محصولات جانبی حیوانی مانند عسل، آب پنیر (Whey Protttein)، کازئین، لاکتوز، سفیده تخم مرغ، ژلاتین، ویتامین D۳ و امگا-۳ مشتق شده از حیوانات ممنوع است. در عوض، میوه ها، سبزیجات، سویا، حبوبات، آجیل، کره آجیل، جایگزین های گیاهی لبنیات، غذاهای گیاهی جوانه زده یا تخمیر شده و غلات کامل، اساس مواد غذایی آن را تشکیل می دهند.
ویژگی ها
هر رژیمی باید از نظر میزان پروتئین، کربوهیدرات، چربی و سایر مواد مغذی استانداردهای پذیرفته شده را رعایت کند. برای این منظور موارد زیر مورد تاکید یک رژیم وگان است:
- مصرف روزانه حداقل ۵ وعده از انواع میوه ها و سبزیجات
- استفاده از کربوهیدرات های نشاسته ای مانند سیب زمینی، نان، برنج، ماکارونی به عنوان پایه غذا
- انتخاب نوشیدنی ها و ماست های گیاهی کم چرب (از منشا سویا، بادام، و غیره) به عنوان جایگزین لبنیات
- مصرف لوبیاها، غلات و سایر منابع پروتئینی
- انتخاب روغنها و گستردنی های غیر اشباع در مقادیر کم
- نوشیدن مقدار زیادی مایعات
- کاهش چربی، نمک یا شکر به عنوان افزودنی
تفاوت رژیم غذایی وگان با رژیم گیاه خواری
اگرچه در هر دو نوع رژیم مصرف گوشت ها و فراورده های آنها ممنوع است، اما در رژیم وگان، بر خلاف رژیم گیاه خواری، محصولات لبنی، تخم مرغ، یا هر چه منشا حیوانی داشته باشد نیز حذف میشود.
به نقل از سایت health: «شواهدی وجود دارد که نشان میدهد گیاه خواران خطر کمتری برای ابتلا به بیماری های قلبی (مانند حمله قلبی) و مرگ ناشی از علل قلبی دارند. در یکی از بزرگترین مطالعات – تجزیه و تحلیل ترکیبی از داده های پنج مطالعه آینده نگر شامل بیش از ۷۶۰۰۰ شرکت کننده که چندین سال پیش منتشر شد – گیاه خواران به طور متوسط ۲۵٪ کمتر در معرض مرگ ناشی از بیماری قلبی بودند. آجیل ها نیز محافظ قلب هستند. آنها شاخص گلیسمی پایینی دارند و حاوی آنتی اکسیدان ها، پروتئین گیاهی، فیبر، مواد معدنی و اسیدهای چرب سالم زیادی هستند. نکته منفی: آجیل کالری زیادی دارد، بنابراین مصرف روزانه خود را به یک مشت کوچک (حدود یک اونس) محدود کنید. نکته مثبت: به دلیل محتوای چربی آنها، حتی مقدار کمی آجیل میتواند اشتها را سیر کند.»
رژیم وگان با رژیم گیاه خواری چه تفاوتی دارد؟
رژیم گیاه خواری و رژیم وگان هر دو بر حذف گوشت قرمز، مرغ و ماهی تأکید دارند، ولی تفاوت های مهمی بین آنها وجود دارد. در ادامه به صورت موردی این تفاوت ها را توضیح می دهم:
سبک زندگی
گیاه خواری بیشتر به عنوان یک رژیم غذایی شناخته میشود، اما وگان ها این سبک را به یک سبک زندگی کامل تبدیل کرده اند. آنها علاوه بر رژیم غذایی، از استفاده از چرم، پشم، ابریشم و هر محصولی که روی حیوانات آزمایش شده باشد نیز اجتناب میکنند.
انگیزه و فلسفه
دلایل گیاه خواری میتواند سلامتی، محیط زیست یا مسائل اخلاقی باشد، ولی معمولاً تمرکز زیادی روی حقوق حیوانات ندارد. در حالی که وگانها توجه ویژه ای به حقوق حیوانات، حفاظت از محیط زیست و پرهیز از بهره کشی از حیوانات دارند.
تأثیرات زیست محیطی
گیاه خواری مصرف گوشت را کاهش می دهد و به حفظ محیط زیست کمک میکند، اما هنوز محصولات حیوانی مصرف میشود. وگان ها با حذف کامل محصولات حیوانی، کمترین آسیب را به محیط زیست وارد میکنند.
تنوع غذایی
گیاه خواری تنوع غذایی بیشتری دارد چون مصرف لبنیات، تخممرغ و عسل را مجاز می داند. وگان ها محدودیت بیشتری دارند، اما باز هم میتوانند از میوه ها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و غلات بهصورت متنوع استفاده کنند.
دسترسی به غذا و محصولات
غذاها و محصولات مناسب گیاه خواری به راحتی در رستوران ها و فروشگاه ها یافت می شوند، اما پیدا کردن گزینه های وگان به دلیل حذف کامل محصولات حیوانی کمی چالش برانگیزتر است. با این حال، با افزایش محبوبیت وگانیسم، دسترسی به محصولات وگان روز به روز آسان تر میشود.
شیرهای گیاهی مانند شیر بادام و فراورده های آنها جانشین های خوبی برای محصولات لبنی هستند.
انواع رژیم های غذایی وگان
رژیم غذایی وگان انواع مختلفی دارد که شایع ترین آنها عبارتند از:
-
رژیم غذایی وگان کامل
-
رژیم غذایی وگان خام
همه اقلام غذایی گیاهی به صورت خام یا پخته شده در دمای زیر ۴۸ درجه سانتی گراد مصرف میشوند.
-
۸۰/۱۰/۱۰:
عمدتا متکی به میوههای خام و سبزیجات نرم بوده، گیاهان غنی از چربی مانند آجیل و آوکادو در آن محدود میشود. به این رژیم وگان کم چرب خام یا رژیم میوه خواری نیز گفته میشود.
-
استارچ سولوشن (The starch solution):
یک رژیم وگان کم چرب است و به جای میوه بر نشاسته پخته شده (مانند سیب زمینی، برنج و ذرت) متمرکز میشود.
سایر رژیم های وگان معروف عبارتند از ۴ Raw till، The thrive diet، Junk-food vegan diet ، که توضیح آنها در این مختصر نمیگنجد.
کاهش وزن با رژیم وگان
رژیم وگان میتواند به کاهش وزن کمک کند، زیرا بیشتر شامل غذاهای گیاهی کم کالری و پر فیبر مانند میوه ها، سبزیجات و غلات کامل است. این نوع رژیم معمولاً چربی های اشباع و کالری های اضافی را کاهش میدهد و باعث احساس سیری طولانی تری میشود که به کنترل بهتر اشتها کمک میکند. همچنین افزایش فیبر به بهبود هضم و کاهش تمایل به پرخوری کمک میکند.
دکتر تغذیه نقش مهمی در طراحی برنامه غذایی وگان دارد تا اطمینان حاصل شود که تمامی نیازهای بدن تامین میشود و کاهش وزن به صورت سالم و پایدار اتفاق میافتد. برای مشاوره و دریافت رژیم میتوانید با شماره های ۸۸۲۳۱۱۳۶-۰۲۱ – ۰۹۱۹۴۸۲۰۴۲۵ تماس بگیرید.
با این حال، موفقیت در کاهش وزن با رژیم وگان به انتخاب درست غذاها بستگی دارد. بهتر است از خوردن خوراکی های فرآوری شده و پرکالری گیاهی مثل چیپس و شیرینی های وگان خودداری شود. علاوه بر این، برای داشتن کاهش وزن سالم و پایدار، برنامه غذایی باید متعادل باشد و پروتئین کافی از منابع گیاهی مانند لوبیا، عدس و توفو دریافت شود.
میوه خواری یکی از انواع شایع رژیم وگان است که تکیه عمده آن بر میوه های خام است.
فواید رژیم غذایی وگان و تاثیر آن بر بیماری ها
رژیم وگان می تواند تمام مواد مغذی مورد نیاز یک فرد را فراهم کند و برخی از خطرات احتمالی مرتبط با چربی ها و منابع حیوانی را ندارد. از این رو، تحقیقات انجام شده در این مورد، طیف وسیعی از مزایای سلامتی را برای آن گزارش کرده اند که عمده آنها عبارتند از:
سلامت قلب
رژیم وگان میتواند سلامت قلب را از راه های زیر تقویت کند:
• به دلیل فقدان چربی های اشباع شده باعث افزایش سطح کلسترول نمیشود (سطوح بالای کلسترول با خطر بیماری های قلبی و سکته همراه است). این رژیم با کاهش کلسترول تام، کلسترول LDL (کلسترول بد)، و بهبود فشار خون مرتبط است.
• دارای فیبر بالایی است (فیبرهای گیاهی دوستدار قلب و عروق هستند)
• کالری این رژیم کمتر از رژیم های غذایی معمولی است و با کاهش خطر چاقی همراه است (چاقی عامل خطر مهمی برای بیماری قلبی است)
کاهش وزن
پیروی از رژیم وگان با شاخص توده بدنی (BMI) کمتری همراه است. رژیم وگان فاقد چربی حیوانی است و فیبر زیادی دارد و به این دلایل، کم کالری تر و سیر کننده تر است. اما باید توجه کرد که که اگر به درستی تنظیم نشود، میتواند باعث افزایش وزن شود.
کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲
پیروی از یک رژیم غذایی وگان با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه است و پژوهشگران آن را با مصرف میوه ها، سبزیجات، غلات کامل، آجیل و حبوبات مرتبط دانسته اند. همچنین، در بیماران دیابتی که به جای گوشت از پروتئین گیاهی استفاده میکنند، خطر ضعف عملکرد کلیه کمتر است.
کاهش خطر سرطان
رژیم غذایی وگان میتواند خطر ابتلا به سرطان را تا ۱۵ درصد کاهش دهد. این مزیت به وجود فیبرها، ویتامین ها و فیتوکمیکال های موجود در گیاهان نسبت داده شده است. آژانس بین المللی تحقیقات سرطان مصرف زیاد گوشت قرمز را سرطان زا معرفی کرده، آنرا با سرطان های روده بزرگ، پروستات، و پانکراس مرتبط میداند. حذف گوشت قرمز و فرآورده های آن در رژیم وگان، این خطر احتمالی را از بین میبرد.
کاهش خطر بیماری آلزایمر
بعضی از مطالعات انجام شده به تاثیر رژیم وگان در کاهش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر اشاره کردهاند. البته هنوز به مطالعات بالینی بیشتری در این زمینه احتیاج است.
فواید زیست محیطی
بر اساس تحقیقات موجود، رژیم های غذایی وگان به حفظ سلامت محیط زیست کمک میکنند.
بر اساس شواهد موجود رژیم وگان در پیشگیری از بیماریهای قلبی نقش موثری دارد
عوارض رژیم وگان چیست؟
رژیم وگان یکی از سبک های زندگی سالم و دوستدار محیط زیست است، اما اگر بدون برنامه ریزی دقیق دنبال شود، ممکن است کمبودهای تغذیه ای و برخی عوارض جانبی به همراه داشته باشد. در ادامه مهم ترین مشکلات احتمالی و روش های پیشگیری از آنها را بررسی میکنیم.
کمبود ویتامین B12
ویتامین B12 عمدتاً در مواد غذایی حیوانی وجود دارد و کمبود آن در رژیم وگان رایج است. این کمبود میتواند باعث خستگی، ضعف و مشکلات عصبی شود. برای پیشگیری، بهتر است مکملهای B12 یا غذاهای غنیشده را در برنامه خود بگنجانید.
کمبود آهن و کلسیم
آهن گیاهی کمتر جذب بدن می شود و ممکن است باعث کم خونی شود. همچنین حذف لبنیات میتواند کمبود کلسیم ایجاد کند که برای سلامت استخوان ها ضروری است. مصرف منابع گیاهی سرشار از آهن و کلسیم و در صورت نیاز استفاده از مکملها توصیه میشود.
کمبود پروتئین، ویتامین D و امگا-۳
رژیم وگان ممکن است پروتئین کافی نداشته باشد که برای ترمیم عضلات لازم است. همچنین کمبود ویتامین D و امگا-۳ که معمولاً در محصولات حیوانی یافت میشوند، می تواند روی سلامت استخوان ها و مغز تأثیر منفی بگذارد. استفاده از منابع گیاهی غنی و مکمل های مناسب، ضروری است.
مشکلات گوارشی
افزایش ناگهانی مصرف فیبر در رژیم وگان ممکن است باعث نفخ، دل درد و ناراحتی های گوارشی شود. بهتر است افزایش فیبر به تدریج انجام شود و به همراه مصرف کافی آب باشد.
در نتیجه برای حفظ سلامت در رژیم وگان، باید برنامه غذایی با دقت و زیر نظر متخصص تغذیه تنظیم شود. انتخاب غذاهای متنوع، غنی و در صورت نیاز استفاده از مکمل ها، کلید موفقیت و پیشگیری از عوارض است. همچنین رژیم فستینگ (تناوبی) می تواند به همراه رژیم وگان به بهبود متابولیسم و کاهش وزن کمک کند، ولی باید با رعایت اصول و زیر نظر متخصص انجام شود تا سلامت حفظ شود.
معایب و عوارض رژیم غذایی وگان
رژیم وگان، مخصوصا اگر به درستی تنظیم نشود، ممکن است منجر به کمبود بعضی از مواد مغذی کلیدی شود. این مواد که عمدتا از منابع حیوانی حاصل میشوند عبارتند از:
- ویتامین B۱۲: وجود این ویتامین برای عملکرد مناسب اعصاب و گلبول های قرمز ضروری است. منابع گیاهی آن غلات، شیرهای گیاهی غنی شده، و مخمرهای تغذیه ای هستند.
- آهن: آهن برای سلامت خون، متابولیسم، و سلامت قلب اهمیت دارد و منابع گیاهی آن لوبیاها و سبزیجات دارای برگ تیره هستند.
- کلسیم: کلسیم برای سلامت استخوانها و دندانها، و عملکرد بعضی اندامها ضروری است. توفو (فراورده سویا) و سبزیجات برگدار به حفظ سطح کلسیم خون کمک میکنند.
- ویتامین D: این ویتامین برای جذب کلسیم ضروری است و در برابر برخی بیماری های مزمن از بدن محافظت میکند. مهمترین منبع ویتامین D نور آفتاب، و غذاهای غنی شده با آن است.
- اسیدهای چرب امگا۳: این ترکیبات برای عملکرد قلب، چشم و مغز اهمیت دارند و در منابعی مانند گردو، بذر کتان، و جلبک های دریایی یافت میشوند.
- روی: روی برای سیستم ایمنی و ترمیم آسیب DNA اهمیت دارد. لوبیا، مخمر تغذیه ای، آجیل و جو سرشار از روی هستند.
- ید: ید برای عملکرد تیروئید مهم است و منابع گیاهی آن جلبک های دریایی و غذاهای غنی شده از ید هستند.
مکمل ها و غذاهای گیاهی غنی شده
به دلیل کمبود رژیم وگان از مواد مغذی ذکر شده، می توان آنها را به صورت مکمل دریافت کرد. مصرف مکملها بهتر است زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه باشد. همچنین، گاهی این مواد مغذی به محصولات گیاهی افزوده میشوند، مانند افزودن کلسیم به شیر سویا، یا ید به نمک.
دلایل محبوبیت رژیم وگان چیست؟
رژیم وگان در سال های اخیر طرفداران زیادی پیدا کرده است و دلایل مختلفی برای این محبوبیت وجود دارد. یکی از مهمترین دلایل، احترام به حقوق حیوانات است؛ بسیاری از افراد نمیخواهند به حیوانات آسیب برسد و به همین دلیل مصرف محصولات حیوانی را کنار گذاشتهاند.
علاوه بر جنبه های اخلاقی، سلامت شخصی هم نقش بزرگی دارد.
تحقیقات نشان دادهاند که رژیم وگان میتواند به پیشگیری از بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲ و چاقی کمک کند و وضعیت کلی سلامت بدن را بهتر کند. همچنین بسیاری از افراد رژیم وگان را به عنوان یک رژیم لاغری شکم موثر انتخاب میکنند، چرا که این رژیم معمولاً کالری کمتر و فیبر بیشتری دارد که به کاهش وزن کمک میکند.
از طرف دیگر، توجه به حفاظت از محیط زیست هم باعث شده افراد زیادی این سبک زندگی را انتخاب کنند. دامداری صنعتی باعث انتشار گازهای گلخانهای، مصرف زیاد آب و آسیب به منابع طبیعی میشود و کاهش مصرف محصولات حیوانی به حفظ زمین کمک میکند.
همچنین با افزایش آگاهی و دسترسی به اطلاعات از طریق اینترنت و شبکه های اجتماعی، آشنایی با فواید وگان بیشتر شده و انتخاب این رژیم آسان تر شده است.
در نهایت، وجود تنوع بالا و کیفیت خوب غذاهای گیاهی و گزینه های متنوع جایگزین گوشت و لبنیات، باعث شده وگان بودن ساده تر و لذت بخش تر شود.
کلام آخر
رژیم های وگان به دلیل فواید بالقوه زیادی که برای سلامتی انسان و بهبود محیط زیست دارند، محبوبیت روز افزونی یافته اند. اگر قصد پیروی از این رژیم ها را دارید، بهتر است با یک متخصص واجد صلاحیت مشورت کنید تا در برنامه ریزی وعده های غذایی به شما کمک کند. با این کار مطمئن میشوید که کلیه مواد مغذی لازم را دریافت کرده، دچار کمبود نمیشوید. برای مشاوره و دریافت رژیم میتوانید با شماره های ۸۸۲۳۱۱۳۶-۰۲۱ – ۰۹۱۹۴۸۲۰۴۲۵ تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱- آیا رژیم وگان پروتئین کافی داره؟ چه چیزی جایگزین گوشت باید بشه؟
رژیم وگان میتواند پروتئین مورد نیاز بدن را به خوبی تامین کند، به شرط آنکه منابع گیاهی پُر پروتئینی مثل لوبیا، عدس، نخود، توفو، تمپه، آجیل ها و دانه ها به طور منظم در برنامه غذایی گنجانده شوند. این خوراکی ها جایگزین مناسبی برای گوشت بوده و نیاز پروتئینی بدن را به خوبی رفع میکنند.
۲- رژیم وگان رو گرفتن خیلی سخته؟ چه جوری جلوی وسوسه هارو بگیریم؟
برای شروع، بهتر است تغییرات را بهصورت تدریجی انجام دهید و از جایگزین های متنوع و خوشمزه استفاده کنید تا احساس محدودیت نکنید. برنامه ریزی دقیق وعده های غذایی، آگاهی از مزایای رژیم وگان و حمایت اطرافیان می تواند به شما کمک کند وسوسه ها را بهتر مدیریت کنید. حفظ ذهنیت مثبت و پایبندی به هدف، کلید موفقیت در این مسیر است.
۳- وقتی وگان باشیم عسل هم نمیتونیم بخوریم؟
خیر، در رژیم وگان مصرف عسل ممنوع است، زیرا عسل توسط زنبورها تولید میشود و وگان ها از به کارگیری هر گونه محصول حیوانی، حتی محصولات جانبی، خود داری میکنند.
در صورتی که رژیم وگان به صورت علمی اجرا شود، بدن فرد با کمبود مواد مغذی روبرو نخواهد شد.
