رژیم سیروز کبدی نقشی کلیدی در حفظ کیفیت زندگی بیماران دارد؛ زیرا آسیب پیشرفته کبد، نحوه ذخیره انرژی و استفاده بدن از مواد مغذی را تغییر می دهد. این تغییرات متابولیک، خطر سوء تغذیه و تحلیل عضلات را به شدت افزایش می دهند. هدف اصلی در رژیم سیروز کبدی، صرفاً حذف خوراکی های مضر نیست، بلکه تأمین انرژی و پروتئین کافی در کنار مدیریت عوارضی مانند آسیت است.
- اصول رژیم سیروز کبدی چیست؟
- بیماران سیروز کبدی روزانه چقدر پروتئین نیاز دارند؟
- مقدار پروتئین در سیروز کبدی چقدر است؟
- بهترین منابع پروتئین برای بیماران سیروزی کدام اند؟
- آیا در انسفالوپاتی کبدی باید پروتئین را محدود کرد؟
- مقدار مجاز نمک در رژیم سیروز کبدی چقدر است؟
- بیماران سیروز چند وعده در روز بخورند؟
- چرا میان وعده شبانه در سیروز کبدی اهمیت دارد؟
- بهترین میان وعده در رژیم سیروز کبدی قبل از خواب چیست؟
- غذاهای مفید برای رژیم سیروز کبدی کدام اند؟
- غذاهای ممنوع برای رژیم سیروز کبدی؛ چه چیزهایی را حذف یا محدود کنیم؟
- چرا بعضی غذاها در رژیم سیروز کبدی خطرناک هستند؟
- آیا بیماران سیروز کبدی باید مصرف آب را محدود کنند؟
- چه زمانی رژیم بیماران سیروزی باید شخصی سازی شود؟
- بیماران کم اشتها چگونه غذای کافی دریافت کنند؟
- آیا فعالیت بدنی به حفظ عضلات کمک می کند؟
- نمونه برنامه غذایی یک روز برای بیماران سیروز کبدی
- آیا بیماران سیروز کبدی به ویتامین ها و مکمل ها نیاز دارند؟
- سؤالات متداول درباره رژیم سیروز کبدی
- آیا تخم مرغ برای بیماران سیروز کبدی مجاز است؟
- آیا قهوه برای بیماران سیروز کبدی مفید است؟
- آیا سیروز کبدی با رژیم غذایی درمان می شود؟
- جمع بندی
در این مقاله که تحت نظر بهترین متخصص تغذیه نوشته شده ، مقدار پروتئین، نمک، وعده شبانه و غذاهای ممنوع را بررسی می کنیم.

اصول رژیم سیروز کبدی چیست؟
برنامهریزی تغذیه در سیروز کبدی بر پایه تأمین سوخت کافی و حفظ توده بدنی استوار است. برای بسیاری از بزرگسالان غیرچاق، دریافت روزانه ۳۰ تا ۳۵ کیلوکالری انرژی بهازای هر کیلوگرم وزن مرجع، مبنای علمی محاسبات است. چالش مهم اینجاست که سوءتغذیه در سیروز کبدی بسیار شایع است و برخی بیماران حتی با وجود وزن ظاهراً طبیعی یا اضافهوزن، دچار کاهش شدید عضلات و افت قدرت بدنی میشوند.
نکته کلیدی در پایش کبد چرب و پیشرفت بیماری کبد، تفکیک وزن واقعی از وزن ناشی از تجمع مایعات است؛ زیرا آسیت (تجمع مایع در شکم) و ادم، عدد روی ترازو را بهطور کاذب بالا میبرند. این در حالی است که محاسبه کالری و پروتئین باید براساس وزن خشک یا مرجع انجام شود. همچنین پرهیز از رژیمهای کمکالری و ناشتایی طولانی ضروری است، زیرا محدودیت شدید غذا روند تخریب عضلات را تسریع می کند.
بیماران سیروز کبدی روزانه چقدر پروتئین نیاز دارند؟
تأمین میزان دقیق پروتئین در سیروز کبدی برای بازسازی بافت ها و جلوگیری از ضعف عمومی حیاتی است. برخلاف باورهای قدیمی، نباید پروتئین به طور خودسرانه حذف شود.
مقدار پروتئین در سیروز کبدی چقدر است؟
در رژیم سیروز کبدی توصیه علمی برای بیماران با شرایط پایدار، دریافت روزانه ۱٫۲ تا ۱٫۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن ایده آل یا مرجع است. برای مثال، فردی با وزن مرجع ۶۰ کیلوگرم به حدود ۷۲ تا ۹۰ گرم پروتئین در روز نیاز دارد. در بیمارانی که دچار سارکوپنی یا تحلیل عضلات در سیروز کبدی هستند، هدف گذاری نزدیک به ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلوگرم انجام می شود تا مانند اصول رژیم غذایی سالمندان از افت عملکرد حرکتی پیشگیری شود. البته در شرایط بحرانی یا وجود بیماری کلیوی هم زمان، این مقادیر نیازمند ارزیابی تخصصی متفاوتی هستند.
بهترین منابع پروتئین برای بیماران سیروزی کدام اند؟
منابع مناسب شامل گوشت مرغ، ماهی کاملاً پخته، تخم مرغ، شیر، ماست پاستوریزه، عدس، لوبیا و سویا هستند. نکته مهم در رژیم سیروز کبدی این است که کل سهم پروتئین نباید فقط در وعده ناهار مصرف شود، بلکه باید به طور متعادل در تمام وعده ها و میان وعده های روزانه توزیع گردد تا جذب و سنتز عضلانی بهینه شود.
آیا در انسفالوپاتی کبدی باید پروتئین را محدود کرد؟
خیر، محدودیت روتین پروتئین اصلاً توصیه نمی شود. در رابطه با انسفالوپاتی کبدی و پروتئین (اختلال عملکرد مغز مرتبط با بیماری کبد)، کاهش شدید پروتئین تنها تحلیل عضلات را بدتر می کند و توانایی بدن برای پاکسازی سموم را می کاهد. در برخی از این بیماران، جایگزینی بخشی از گوشت با لبنیات و پروتئین گیاهی برای رژیم سیروز کبدی تحمل گوارشی بسیار بهتری ایجاد میکند.
مقدار مجاز نمک در رژیم سیروز کبدی چقدر است؟
مدیریت دریافت سدیم، خط مقدم کنترل تجمع مایعات در بدن است و اجرای دقیق رژیم کم نمک در رژیم سیروز کبدی به کاهش ورم شکم و پاها کمک شایانی می کند.
بیماران مبتلا به آسیت چقدر سدیم مصرف کنند؟
برای مدیریت سیروز کبدی و آسیت، هدف رایج دریافت کمتر از ۲۰۰۰ میلی گرم سدیم در روز است که معادل حدود ۵ گرم نمک خوراکی (یک قاشق چای خوری) از مجموع کل غذاهاست. بنابراین باید میان وزن «سدیم» و «نمک» تفاوت قائل شد.
چگونه نمک پنهان غذاها را کاهش دهیم؟
بخش بزرگی از مقدار نمک در رژیم سیروز کبدی از منابع پنهان تأمین می شود. حذف پنیر و دوغ شور، نان های پرنمک، خیارشور، سوسیس، کالباس، کنسروها، سس ها و عصاره های آماده در کاهش غذاهای پرنمک برای بیماران سیروزی ضروری است. هنگام خرید هر محصول، جدول ارزش غذایی روی بسته بندی را بررسی کنید و به عدد «سدیم (Sodium)» دقت نمایید. همچنین از مصرف خودسرانه نمک های رژیمی (حاوی پتاسیم) اکیداً خودداری کنید؛ زیرا هم زمانی آن ها با داروی اسپیرونولاکتون خطر افزایش مرگبار پتاسیم خون را به همراه دارد.
بیماران سیروز چند وعده در روز بخورند؟
بهتر است در رژیم سیروز کبدی خوراک روزانه به سه وعده اصلی و سه میان وعده تقسیم شود و فاصله غذاخوردن در ساعات بیداری از ۳ تا ۴ ساعت بیشتر نشود تا بدن وارد فاز تحلیل عضلانی نگردد.
چرا میان وعده شبانه در سیروز کبدی اهمیت دارد؟
در رژیم سیروز کبدی، ذخایر گلیکوژن کبد کاهش می یابد و بدن در ساعات ناشتایی، خیلی سریع تر به سراغ تجزیه پروتئین عضلات برای تأمین انرژی می رود. ازاین رو، میان وعده شبانه در رژیم سیروز کبدی راهکاری کلیدی برای کوتاه کردن فاصله گرسنگی شبانه است.
بهترین میان وعده در رژیم سیروز کبدی قبل از خواب چیست؟
میان وعده قبل از خواب در سیروز باید ترکیبی از کربوهیدرات پیچیده و پروتئین باشد؛ مانند ماست ساده با جو دوسر، شیر همراه نان کم نمک، یا نان با کره بادام زمینی بدون نمک. راهنمای ACG سال ۲۰۲۵ مصرف آن را برای بیماران غیر بستری با شرایط پایدار بین ساعت ۷ تا ۱۰ شب پیشنهاد می کند که با ساعت خواب فرد تنظیم می شود.
غذاهای مفید برای رژیم سیروز کبدی کدام اند؟
در پاسخ به این پرسش که در رژیم سیروز کبدی چه بخوریم، اولویت با خوراکی های تازه، متنوع و غنی از پروتئین و کالری است. آگاهی از غذاهای مفید برای سیروز کبدی پایه یک الگوی تغذیه ایمن را شکل می دهد:
| نمونه های پیشنهادی | گروه غذایی |
| مرغ، ماهی پخته، تخم مرغ و حبوبات | پروتئین |
| جو دوسر، برنج و نان کم نمک | غلات |
| انواع تازه و شسته شده یا پخته | میوه و سبزیجات |
| شیر و ماست پاستوریزه و پنیر کم نمک | لبنیات |
| روغن زیتون و مغزهای بدون نمک | چربی ها |
به یاد داشته باشید که هیچ ماده غذایی منفردی سیروز را درمان نمی کند. انتخاب ها باید با اشتها، تحمل گوارشی و بیماری های همراه سازگار باشند؛ مثلاً حبوبات و غلات کامل مفیدند، اما در بیماران دچار نفخ و سیری زودرس نیازمند تعدیل مقدار هستند.
غذاهای ممنوع برای رژیم سیروز کبدی؛ چه چیزهایی را حذف یا محدود کنیم؟
شناخت دقیق غذاهای ممنوع برای رژیم سیروز کبدی، از سردرگمی بیمار در این باره که در سیروز کبدی چه نخوریم جلوگیری می کند. برخی غذاها به پرهیز نیاز دارند و برخی دیگر بر اساس شرایط محدود می شوند.
| پرهیز ضروری | محدودیت بر اساس شرایط |
| نوشیدنی های الکلی | غذاهای بسیار پرنمک |
| صدف، ماهی و گوشت خام یا نیم پز | سوسیس، کالباس و غذاهای فرآوری شده |
| لبنیات غیرپاستوریزه | فست فود و خوراکی های پرچرب |
| محصولات غذایی غیرایمن | شیرینی ها و نوشیدنی های دارای قند افزوده زیاد |
چرا بعضی غذاها در رژیم سیروز کبدی خطرناک هستند؟
سیستم ایمنی در سیروز تضعیف می شود و عفونت های ناشی از غذاهای خام یا غیرایمن پیامدهای شدیدی به دنبال دارند. الکل نیز فارغ از علت اولیه بیماری، باید برای همیشه کنار گذاشته شود. همچنین پرهیز از نمک زیاد، به ویژه در مبتلایان به آسیت، حیاتی است.
در مقابل، حذف خودسرانه گوشت قرمز، برنج، نان، تخم مرغ، چربی های سالم یا میوه ها برای همه بیماران علمی نیست. از مصرف آبلیمو، سیر، عرقیات گیاهی یا آبمیوه های خاص به عنوان پاک کننده یا درمان کبد نیز جداً خودداری کنید.
آیا بیماران سیروز کبدی باید مصرف آب را محدود کنند؟
برخلاف تصور رایج، وجود آسیت به تنهایی به معنای لزوم محدودکردن آب نیست. محدودیت مایعات در سیروز کبدی عمدتاً زمانی توسط پزشک تجویز می شود که بیمار دچار هیپوناترمی قابل توجه (افت شدید سدیم خون) باشد یا شرایط بالینی خاصی داشته باشد. بنابراین تعیین سقف ثابت یک یا یک ونیم لیتر برای همه بیماران نادرست است.
چه زمانی رژیم بیماران سیروزی باید شخصی سازی شود؟
تنظیم رژیم سیروز کبدی نیازمند توجه به بیماری های زمینه ای و شرایط بالینی هر فرد است که توسط دکتر تغذیه انجام میشود.
سیروز همراه با آسیت، دیابت یا نارسایی کلیه
اصول تغذیه بیماران مبتلا به آسیت بر کنترل سدیم متمرکز است، اما در حضور بیماری دیابت یا چاقی، توزیع کربوهیدرات ها مشابه رژیم سندرم متابولیک تنظیم می شود. در نارسایی کلیه نیز میزان پروتئین و تعادل الکترولیت ها نیازمند ارزیابی دقیق متخصص تغذیه است.
بیماران کم اشتها چگونه غذای کافی دریافت کنند؟
فشار آسیت به معده و تهوع، موجب سیری زودرس می شود. مصرف وعده های کم حجم و مکرر، افزایش تراکم کالری غذاها و استفاده از مکمل های تغذیه ای خوراکی زیر نظر متخصص، راهکارهای جبران کم اشتهایی هستند.
آیا فعالیت بدنی به حفظ عضلات کمک می کند؟
طبق راهنمای ACG در اکتبر۲۰۲۶، ترکیب تمرینات هوازی و مقاومتی متناسب با توان بیمار، به حفظ عملکرد عضلات کمک می کند. در نهایت، بروز گیجی جدید، خون ریزی گوارشی یا تب در حضور آسیت، نیازمند اورژانس پزشکی است.
نمونه برنامه غذایی یک روز برای بیماران سیروز کبدی
این برنامه غذایی سیروز کبدی برای یک فرد بزرگسال فرضی با وزن مرجع ۶۰ کیلوگرم، در وضعیت پایدار و بدون بیماری کلیوی پیشرفته است. در صورت وجود آسیت، پخت وپز بدون نمک انجام می شود تا سدیم دریافتی روزانه کمتر از ۲۰۰۰ میلی گرم باقی بماند:
| پروتئین (گرم) | انرژی (کیلوکالری) | مواد غذایی پیشنهادی و مقدار دقیق | وعده |
| ۱۸ | ۳۴۰ | صبحانه مناسب سیروز کبدی: ۱ عدد تخم مرغ کاملاً پخته + ۶۰ گرم نان کم نمک (۲ کف دست) + ۱ لیوان شیر کم چرب (۲۴۰ میلی لیتر) | صبحانه |
| ۴ | ۲۰۰ | ۱ عدد سیب متوسط + ۲۰ گرم بادام درختی خام و بدون نمک | میان وعده صبح |
| ۳۸ | ۶۱۰ | ۱۲۰ گرم سینه مرغ پخته + ۱۲ قاشق غذاخوری برنج پخته (۲۰۰ گرم) + ۱۰۰ گرم سبزیجات پخته + ۱ قاشق غذاخوری روغن زیتون | ناهار |
| ۱۰ | ۲۰۰ | ۱ پیاله ماست ساده کم چرب (۱۵۰ گرم) + ۳ قاشق غذاخوری جو دوسر پرک (۳۰ گرم) | عصرانه |
| ۱۴ | ۳۹۰ | ۱ لیوان خوراک عدس پخته (۲۰۰ گرم) یا ۶۰ گرم ماهی کاملاً پخته + ۱ عدد سیب زمینی آبپز متوسط (۱۵۰ گرم) + ۱ قاشق مرباخوری روغن زیتون | شام |
| ۶ | ۱۴۰ | نصف لیوان ماست ساده (۱۲۰ گرم) + ۳۰ گرم نان کم نمک (۱ کف دست) | قبل از خواب |
| ۹۰ | ۱۸۸۰ | ۶ نوبت دریافت غذایی منظم (حاوی کمتر از ۱۸۰۰ میلی گرم سدیم طبیعی) | مجموع روزانه |
توجه داشته باشید که این جدول یک نمونه آموزشی در رژیم غذایی سیروز کبدی است و مقادیر آن برای بیماران مبتلا به دیابت، اضافه وزن قابل توجه، سوء تغذیه شدید یا نارسایی کلیه باید توسط متخصص اصلاح شود.
آیا بیماران سیروز کبدی به ویتامین ها و مکمل ها نیاز دارند؟
کمبود ویتامین D، روی (زینک) و ویتامین های گروه B به ویژه تیامین در این بیماران شایع است؛ همچنین در بیماری های کبدی همراه با اختلال جریان صفرا، احتمال کمبود ویتامین های محلول در چربی مانند A، D، E و K افزایش می یابد.
درباره آمینواسیدهای شاخه دار (BCAA)، مصرف آن برای همه ضروری نیست، اما راهنمای ACG سال ۲۰۲۵ از کاربرد کمکی آن در برخی مبتلایان به انسفالوپاتی کبدی حمایت می کند.
برای اطلاعات دقیق تر میتوانید مقاله کبد چرب چیست؟ و مقاله ی رژیم کبد چرب گرید ۱، ۲ و ۳ را مطالعه کنید.
سؤالات متداول درباره رژیم سیروز کبدی
آیا تخم مرغ برای بیماران سیروز کبدی مجاز است؟
بله؛ تخم مرغ کاملاً پخته منبعی عالی و باکیفیت از پروتئین است و در رژیم سیروز کبدی برای بیماران پایدار هیچ ممنوعیت عمومی ندارد.
آیا قهوه برای بیماران سیروز کبدی مفید است؟
مطالعات و راهنمای مشروط ACG سال ۲۰۲۵، مصرف قهوه را با پیامدهای کبدی بهتر مرتبط می دانند؛ اما قهوه درمان قطعی نیست و مصرفش به تحمل گوارشی فرد بستگی دارد.
آیا سیروز کبدی با رژیم غذایی درمان می شود؟
خیر؛ تغذیه در سیروز کبدی به حفظ عضلات، بهبود وضعیت تغذیه ای و کنترل عوارض کمک می کند، اما هرگز جایگزین درمان ها و پیگیری های پزشکی بیماری نیست.
جمع بندی
رعایت چهار اصل تأمین انرژی و پروتئین کافی، کنترل متناسب سدیم، وعده های منظم همراه با میان وعده شبانه و پرهیز از خوراکی های پرخطر، پایه اصلی این رژیم است. برای تنظیم برنامه ای دقیق و متناسب با عوارض بیماری خود، می توانید از خدمات مشاوره تخصصی تغذیه دکتر مرادی کمک بگیرید.
برای دریافت رژیم کاهش وزن اصولی آنلاین کلیک کنید و برای دریافت نوبت حضوری با شماره های ۸۸۲۳۱۱۳۶-۰۲۱ ویا ۰۹۱۹۴۸۲۰۴۲۵ تماس بگیرید.


