رژیم غذایی هاشیموتو؛ آیا حذف گلوتن، لبنیات و سویا ضروری است؟

دکتر معصومه مرادی

بیشتر افراد مبتلا به هاشیموتو نیازی به حذف کامل گلوتن، لبنیات یا سویا ندارند. این مواد در شرایطی مانند سلیاک، آلرژی یا عدم تحمل مشخص محدود می‌ شوند؛ درباره سویا نیز تنظیم زمان مصرف با دارو ممکن است کافی باشد. هاشیموتو بیماری خودایمنی تیروئید است و رژیم غذایی هاشیموتو با تأمین مواد مغذی به حفظ سلامت کمک می‌ کند، اما جایگزین درمان پزشکی نیست.

سرفصل های مطالب

مشاوره با بهترین متخصص تغذیه می‌ تواند به تنظیم یک برنامه غذایی اصولی و متناسب با شرایط فرد، نتایج آزمایش‌ ها و نیازهای تغذیه‌ ای او کمک کند تا از محدودیت‌ های غذایی غیرضروری جلوگیری شود.

تفاوت رژیم غذایی هاشیموتو با رژیم کم‌ کاری تیروئید چیست؟ با مشورت متخصص تغذیه

رژیم غذایی هاشیموتو چه تفاوتی با رژیم کم‌ کاری تیروئید دارد؟

هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است، اما کم‌ کاری تیروئید به کاهش تولید هورمون‌ های تیروئید اشاره دارد. همه مبتلایان به هاشیموتو از ابتدا کم‌ کاری تیروئید ندارند؛ اگر عملکرد تیروئید طبیعی باشد، ممکن است فعلاً مصرف لووتیروکسین لازم نباشد و فقط پیگیری آزمایش‌ ها توصیه شود. بنابراین تغذیه در بیماری هاشیموتو بیشتر بر دریافت کافی مواد مغذی، پرهیز از محدودیت‌ های بی‌ دلیل و مدیریت مشکلات همراه متمرکز است و درمان اختصاصی بیماری محسوب نمی‌ شود.

برای دریافت اطلاعات دقیق تر درباره کم کاری تیروئید میتوانید مقاله ی رژیم کم‌ کاری تیروئید برای لاغری را مطالعه بفرمایید.

در رژیم غذایی هاشیموتو چه غذاهایی واقعاً باید حذف شوند؟

در رژیم غذایی هاشیموتو، تصمیم برای حذف غذا باید براساس تشخیص و تحمل فردی باشد.

چه زمانی محدودیت لازم می‌شود؟ حذف برای همه ضروری است؟ ماده غذایی
سلیاک؛ آلرژی به گندم یا حساسیت غیرسلیاکی پس از ارزیابی خیر گلوتن
آلرژی به پروتئین شیر؛ تنظیم لاکتوز در صورت عدم تحمل خیر لبنیات
آلرژی به سویا؛ تنظیم زمان مصرف با لووتیروکسین خیر سویا

حذف غذا به علت آلرژی یا بیماری گوارشی با فاصله‌ گذاری میان غذا و دارو متفاوت است. آلرژی به گندم نیز الزاماً حذف همه غلات حاوی گلوتن را ایجاب نمی‌ کند.

آیا حذف گلوتن در رژیم غذایی هاشیموتو ضروری است؟

تحقیقات درباره رژیم بدون گلوتن در هاشیموتو چه می‌ گویند؟

حذف گلوتن در رژیم غذایی هاشیموتو برای همه بیماران توصیه نمی‌ شود. طبق بررسی علمی منتشر شده در سال ۲۰۲۵، هنوز شواهد کافی برای اثبات این موضوع وجود ندارد. در این بررسی که شامل ۱۱۰ فرد مبتلا به هاشیموتو بود، حذف گلوتن تغییر قابل‌ توجهی در عملکرد تیروئید ایجاد نکرد. نتایج مربوط به آنتی‌ بادی‌ های تیروئید نیز یکسان نبود. بنابراین اگر فردی به سلیاک یا مشکل مرتبط با گلوتن مبتلا نباشد، معمولاً نیازی به حذف نان، گندم و سایر غذاهای حاوی گلوتن از رژیم غذایی هاشیموتو ندارد.

چه کسانی باید گلوتن را حذف کنند؟

سلیاک در مبتلایان به بیماری‌ های خودایمنی تیروئید بیشتر دیده می‌ شود. راهنمای انجمن گوارش بریتانیا در سال ۲۰۲۶، افراد مبتلا به هاشیموتو را از گروه‌ های توصیه‌ شده برای غربالگری سلیاک می‌ داند؛ به‌ ویژه اگر اسهال مزمن، کاهش وزن بی‌ دلیل یا کم‌ خونی فقر آهن نیز وجود داشته باشد.

در سلیاک تأیید شده، رژیم بدون گلوتن ضروری است؛ آلرژی به گندم و حساسیت غیرسلیاکی نیز به ارزیابی جداگانه نیاز دارند. پیش‌ از آزمایش سلیاک، گلوتن را خودسرانه حذف نکنید؛ چون نتیجه آزمایش ممکن است منفی کاذب شود.

حذف بی‌ دلیل گلوتن چه مشکلاتی دارد؟

حذف بی‌ دلیل نان و غلات حاوی گلوتن می‌ تواند تنوع غذایی و دریافت فیبر، آهن و برخی ویتامین‌ های گروه B را کاهش دهد. اگر محدودیت واقعاً لازم باشد، انتخاب جایگزین‌ های مغذی و رعایت اصول رژیم غذایی سلیاک و حساسیت به گلوتن اهمیت پیدا می‌ کند.

آیا لبنیات برای رژیم غذایی هاشیموتو مضر هستند؟ با مشورت متخصص تغذیه

آیا لبنیات برای رژیم غذایی هاشیموتو مضر هستند؟

خیر. شواهد علمی کافی برای حذف تمام لبنیات از رژیم غذایی هاشیموتو وجود ندارد. انتخاب مناسب به شرایط هر فرد وابسته است. برحسب شرایط خود می‌ توانید به یکی از شیوه‌ های زیر عمل کنید.

۱. عدم تحمل لاکتوز و رژیم غذایی هاشیموتو: اگر پس از مصرف شیر دچار نفخ، دل‌ درد یا اسهال می‌ شوید، لازم است از شیر بدون لاکتوز، ماست یا بعضی پنیرهای کم‌ لاکتوز استفاده کنید. حذف کامل لبنیات همیشه لازم نیست.

۲. آلرژی به پروتئین شیر: این مشکل با عدم تحمل لاکتوز متفاوت است و به پرهیز از پروتئین شیر نیاز دارد. شیر بدون لاکتوز نیز برای افراد دارای این آلرژی مناسب نیست. تشخیص آلرژی به پروتئین شیر براساس علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز، آزمایش‌ های تخصصی یا آزمون خوراکی زیر نظر پزشک انجام می‌ شود.

۳. بدون مشکل مرتبط با لبنیات: اگر لبنیات را به‌ خوبی تحمل می‌ کنید، مصرف متعادل آن‌ ها ممنوع نیست. لبنیات منبع کلسیم و پروتئین‌ است و در صورت حذف باید جایگزین مغذی مناسبی داشته باشند.

نکته مهم اینکه مصرف شیر هم‌ زمان با لووتیروکسین ممکن است جذب دارو را کاهش دهد؛ این تداخل به معنی ممنوعیت لبنیات در هاشیموتو نیست.

آیا مصرف سویا در بیماری هاشیموتو ممنوع است؟

خیر. خوردن مقدار معمول غذاهای حاوی سویا، مانند توفو یا شیر سویا، برای همه افراد مبتلا به هاشیموتو ممنوع نیست. طبق یک بررسی علمی در سال ۲۰۱۹، مصرف سویا تغییر قابل‌ توجهی در میزان هورمون‌ های اصلی تیروئید ایجاد نکرد. فقط افزایش اندکی در TSH (یکی از شاخص‌ های آزمایش تیروئید) دیده شد که اهمیت آن هنوز مشخص نیست.

با این حال، زمان مصرف مهم است: سویا ممکن است جذب لووتیروکسین را کاهش دهد. بنیاد تیروئید بریتانیا توصیه می‌ کند افرادی که این دارو را مصرف می‌ کنند، بین خوردن سویا و لووتیروکسین دست‌ کم چهار ساعت فاصله بگذارند.

پس تداخل با دارو دلیل حذف دائمی سویا از رژیم غذایی هاشیموتو نیست. البته افراد دارای آلرژی به سویا باید از آن پرهیز کنند.

برای رژیم غذایی هاشیموتو چه بخوریم و چه غذاهایی را محدود کنیم؟

غذاهای مفید برای رژیم غذایی هاشیموتو بیشتر شامل خوراکی‌ های طبیعی و متنوع هستند. اگر می‌ پرسید «هاشیموتو چه بخوریم؟»، بهتر است به‌ جای حذف گروه‌ های غذایی، بر تنوع و کیفیت غذاها تمرکز کنید. غذاهای ممنوعه هاشیموتو برای همه یکسان نیستند و بیشتر محدودیت‌ های زیر، توصیه‌ های عمومی تغذیه سالم محسوب می‌ شوند.

خوراکی‌ هایی که بهتر است محدود شوند غذاهای مناسب
نوشیدنی‌ های شیرین و قند افزوده زیاد سبزیجات و میوه‌ های متنوع
شیرینی‌ ها و محصولات تهیه‌ شده از آرد تصفیه‌ شده غلات کامل، در صورت نداشتن سلیاک
گوشت‌ های فرآوری‌ شده مانند سوسیس و کالباس ماهی، مرغ، تخم‌ مرغ و حبوبات
غذاهای بسیار فرآوری‌ شده روغن زیتون، گردو و سایر مغزها
مکمل‌ ها و فرآورده‌ های حاوی ید بسیار زیاد لبنیات در صورت تحمل

رژیم مدیترانه ‌ای با تأکید بر این غذاها، الگویی متعادل و قابل‌ ادامه است؛ اما درمان اختصاصی هاشیموتو محسوب نمی‌ شود.

همچنین کلم، گل‌ کلم و بروکلی در مقدار معمول، به‌ ویژه به‌ شکل پخته، ممنوع نیستند. مصرف متعادل این سبزیجات با دریافت افراطی عصاره‌ های غلیظ یا مکمل‌ ها متفاوت است.

ید، سلنیوم، ویتامین D، آهن و B12 در رژیم غذایی هاشیموتو چه نقشی دارند؟

دریافت کافی این مواد مغذی مهم است، اما مصرف مکمل برای همه مبتلایان به هاشیموتو ضروری نیست.

  • ید و هاشیموتو: برای تولید هورمون‌ های تیروئید لازم است؛ اما مصرف بیش‌ ازحد آن، به‌ ویژه از مکمل‌ های پُرید و جلبک‌ های دریایی، ممکن است بیماری را تشدید کند. رژیم بدون ید نیز توصیه نمی‌ شود.
  • سلنیوم برای هاشیموتو: برخی مطالعات نشان داده‌ اند مکمل سلنیوم می‌ تواند آنتی‌ بادی‌ های تیروئید را کاهش دهد، اما بهبود علائم بیماری به‌ طور قطعی اثبات نشده است. مصرف زیاد آن نیز خطرناک است.
  • ویتامین D و هاشیموتو: اصلاح کمبود ویتامین D اهمیت دارد، اما مصرف مکمل آن درمان قطعی هاشیموتو نیست.
  • کمبود آهن و هاشیموتو: کمبود آهن می‌ تواند باعث خستگی و ضعف شود. در افراد دارای علائم یا عوامل خطر، بررسی ذخایر آهن اهمیت دارد.
  • ویتامین B12 و هاشیموتو: در صورت خستگی مداوم، کم‌ خونی یا احتمال التهاب خودایمنی معده، ممکن است بررسی کمبود آن لازم باشد.

آزمایش‌ ها و مکمل‌ یاری باید براساس وضعیت تغذیه‌ ای، علائم و شرایط هر بیمار تعیین شوند.

لووتیروکسین را چگونه همراه رژیم غذایی هاشیموتو مصرف کنیم؟ از نظر متخصص تغذیه

لووتیروکسین را چگونه همراه رژیم غذایی هاشیموتو مصرف کنیم؟

تداخل لووتیروکسین و غذا یکی از نکات مهم در مدیریت هاشیموتو است. اگر برای هاشیموتو لووتیروکسین مصرف می‌ کنید، زمان خوردن غذا بر جذب دارو تأثیر دارد. این قرص معمولاً باید با آب و معده خالی، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش‌ از صبحانه مصرف شود؛ فاصله ۶۰ دقیقه‌ ای برای جذب بهتر توصیه می‌ شود.

نکات مهم مصرف دارو:

  • مکمل‌ های آهن و کلسیم معمولاً باید حداقل چهار ساعت با لووتیروکسین فاصله داشته باشند.
  • قهوه، شیر و سویا ممکن است جذب دارو را کاهش دهند؛ بهتر است قهوه حداقل یک ساعت، شیر بیش از یک تا دو ساعت و سویا حداقل چهار ساعت پس از دارو مصرف شوند.
  • زمان مصرف دارو را هر روز تا حد امکان ثابت نگه دارید.

مثال یک برنامه روزانه:

  • ۶ صبح: لووتیروکسین همراه آب
  • ۷ صبح: صبحانه شامل نان سنگک، تخم‌ مرغ و سبزیجات
  • از ظهر به بعد: مکمل آهن یا کلسیم در صورت تجویز

تغییر قابل‌ توجه رژیم غذایی هاشیموتو ممکن است نیازمند بررسی مجدد TSH باشد. مقدار دارو را خودسرانه تغییر ندهید.

آیا رژیم AIP یا رژیم ضدالتهابی برای هاشیموتو مفید است؟

رژیم AIP (پروتکل خودایمنی) نوعی رژیم حذفی است که با هدف شناسایی غذاهای احتمالی محرک علائم بیماری‌ های خودایمنی طراحی شده است. در مرحله اول، غذاهایی مانند غلات، لبنیات، تخم‌ مرغ، حبوبات، گوجه‌ فرنگی و بادمجان حذف و سپس به‌ تدریج دوباره وارد رژیم می‌ شوند. بااین‌ حال، مطالعات محدود هنوز اثربخشی آن را در درمان هاشیموتو ثابت نکرده‌ اند. در مقابل، رژیم ضدالتهابی مدیترانه‌ ای متعادل‌ تر و کم‌ محدودیت‌ تر است، اما درمان اختصاصی هاشیموتو نیست.

چه زمانی رژیم غذایی هاشیموتو باید شخصی‌ سازی شود؟

اگر هاشیموتو با سلیاک، مشکلات گوارشی، عدم تحمل لاکتوز یا آلرژی غذایی همراه باشد، تنظیم اختصاصی رژیم تحت نظر متخصص تغذیه اهمیت دارد. کمبودهای تغذیه‌ ای و پیروی از رژیم‌ های محدودکننده نیز باید بررسی شوند. اگر با وجود کنترل مناسب عملکرد تیروئید همچنان خستگی یا مشکلات گوارشی دارید، باید علل دیگری مانند کم‌ خونی ارزیابی شوند؛ حذف خودسرانه غذاها لزوماً راه‌ حل نیست.

نمونه برنامه غذایی یک روز برای رژیم غذایی هاشیموتو

این نمونه رژیم غذایی هاشیموتو برای فردی بدون سلیاک یا آلرژی غذایی طراحی شده است.

برنامه پیشنهادی وعده
نان سنگک + تخم‌ مرغ + خیار و گوجه + گردو صبحانه
یک میوه + چند عدد بادام میان‌ وعده صبح
ماهی یا مرغ + برنج + سالاد با روغن زیتون ناهار
ماست ساده یا بدون لاکتوز، در صورت نیاز و تحمل میان‌ وعده عصر
خوراک عدس یا لوبیا + سبزیجات + مقدار مناسب نان شام

مقدار وعده‌ ها باید متناسب با نیاز انرژی و فعالیت فرد تنظیم شود. گلوتن و لبنیات عمداً در برنامه باقی می‌ مانند، چون حذف آن‌ ها برای همه ضروری نیست.

سؤالات متداول درباره رژیم غذایی هاشیموتو و پاسخ دهی متخصص تغذیه دکتر مرادی گیشا تهران

سؤالات متداول درباره رژیم غذایی هاشیموتو

آیا نان سنگک برای هاشیموتو ممنوع است؟

خیر؛ مگر اینکه سلیاک یا مشکل تأیید شده مرتبط با گندم وجود داشته باشد.

آیا کلم و بروکلی باعث تشدید هاشیموتو می‌ شوند؟

خیر. مقدار مصرف معمول مخصوصا به‌ شکل پخته مشکلی ندارد.

آیا با رژیم غذایی می‌ توان Anti-TPO را کاهش داد؟

برخی روش‌ های تغذیه‌ ای بررسی شده‌ اند، اما پایین‌ آمدن این آنتی‌ بادی هدف درمانی اثبات‌ شده‌ ای برای همه بیماران نیست.

آیا لاغری با رژیم هاشیموتو امکان‌ پذیر است؟

رژیم غذایی متعادل و متناسب با نیاز فرد می‌ تواند به کنترل وزن کمک کند، اما رژیم هاشیموتو به‌ خودی‌ خود یک رژیم لاغری نیست. برای کاهش وزن اصولی ، کنترل کم‌ کاری تیروئید، دریافت کالری مناسب و فعالیت بدنی اهمیت دارند.

جمع‌ بندی

رژیم غذایی هاشیموتو برای همه یکسان نیست و حذف گلوتن، لبنیات یا سویا باید دلیل مشخصی داشته باشد. تغذیه متعادل، جبران کمبودها و هماهنگی با درمان اهمیت بیشتری دارند. برای تنظیم برنامه غذایی متناسب با وضعیت تیروئید و نیازهای خود می‌ توانید از خدمات تغذیه کلینیک دکتر مرادی استفاده کنید.

برای دریافت نوبت با شماره های ۸۸۲۳۱۱۳۶-۰۲۱ ویا ۰۹۱۹۴۸۲۰۴۲۵ تماس بگیرید.

این مقاله را به اشتراک بگذارید
بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *