رژیم غذایی IBD (التهاب روده): برای بیماری کرون و کولیت اولسراتیو چه بخوریم؟

بیماری‌ های التهابی روده یا IBD گروهی از بیماری‌ های مزمن دستگاه گوارش هستند که مهم‌ ترین انواع آنها «بیماری کرون» و «کولیت اولسراتیو» است. بسیاری از افراد مبتلا به التهاب روده این سؤال را دارند که آیا تغییر رژیم غذایی می‌ تواند به کنترل بیماری کمک کند و چه غذاهایی برای آن‌ها مناسب‌ تر است.

واقعیت این است که یک رژیم غذایی واحد برای همه بیماران IBD وجود ندارد و غذاها معمولاً باعث ایجاد این بیماری نمی‌ شوند. بااین‌ حال، رژیم غذایی IBD می‌ تواند در کاهش برخی علائم، تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن و جلوگیری از مشکلاتی مانند کاهش وزن یا کمبودهای تغذیه‌ ای نقش داشته باشد. انتخاب غذاها باید براساس مرحله بیماری، علائم و شرایط هر فرد و با نظر بهترین متخصص تغذیه انجام شود تا برنامه غذایی متناسب با نیازهای فردی تنظیم شود.

بیماری IBD چیست و رژیم غذایی چه نقشی در آن دارد؟

IBD یا بیماری التهابی روده به گروهی از بیماری‌ ها گفته می‌ شود که در آن سیستم ایمنی باعث ایجاد التهاب طولانی‌ مدت در بخش‌ هایی از دستگاه گوارش می‌ شود. دو نوع اصلی این بیماری شامل بیماری کرون (Crohn’s disease) و کولیت اولسراتیو (Ulcerative colitis) هستند.

در بیماری کرون، التهاب می‌ تواند هر بخشی از دستگاه گوارش را درگیر کند، درحالی‌ که کولیت اولسراتیو معمولاً محدود به روده بزرگ و راست‌ روده است. هر دو بیماری می‌ توانند با علائمی مانند درد شکم، اسهال، کاهش اشتها و خستگی همراه باشند.

نقش تغذیه در التهاب روده بیشتر مربوط به مدیریت علائم، حفظ وزن مناسب و جلوگیری از کمبودهای غذایی است. در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که یک رژیم غذایی خاص بتواند IBD را به‌ طور کامل درمان کند یا جایگزین داروهای تجویزشده شود. بااین‌ حال، تنظیم رژیم غذایی متناسب با شرایط بیمار می‌ تواند بخشی از مدیریت بیماری باشد.

برای التهاب روده و بیماری کرون چه غذاهایی مفید هستند؟

انتخاب غذاهای مناسب در بیماری‌ های التهابی روده (IBD) می‌ تواند به تأمین انرژی، حفظ وضعیت تغذیه‌ ای و کنترل بهتر برخی علائم کمک کند. بااین‌ حال، تحمل غذاها در افراد مختلف متفاوت است و یک رژیم غذایی IBD مناسب برای همه بیماران وجود ندارد.

پروتئین کافی

دریافت پروتئین کافی برای بیماران التهاب روده اهمیت دارد، زیرا التهاب، کاهش اشتها و سوءجذب ممکن است خطر کمبود پروتئین را افزایش دهد. منابع مناسب شامل ماهی، مرغ، تخم‌ مرغ، گوشت کم‌ چرب، لبنیات در صورت تحمل و حبوبات در افرادی است که با آن‌ ها مشکل گوارشی پیدا نمی‌ کنند.

کربوهیدرات، میوه و سبزیجات

غذاهایی مانند برنج، نان و سیب‌ زمینی می‌ توانند بخشی از یک رژیم غذایی IBD متعادل برای افراد مبتلا به بیماری کرون باشند. میزان فیبر باید براساس شرایط فرد تنظیم شود؛ برخی افراد در دوره خاموشی بیماری منابع پرفیبر را بهتر تحمل می‌ کنند، اما در دوره فعال ممکن است نیاز به کاهش موقت فیبر داشته باشند.

میوه و سبزیجات نیز نباید بدون دلیل حذف شوند و نوع و مقدار آن‌ ها باید براساس تحمل فرد انتخاب شود.

دریافت اطلاعات کامل مقاله خواص فیبر؛ در روز بدن به چه مقدار فیبر نیاز دارد؟ را مطالعه کنید.

چربی‌ های مفید

چربی‌ های سالم مانند روغن زیتون، ماهی‌ های چرب و مغزها (در صورت تحمل) می‌ توانند بخشی از یک الگوی غذایی متعادل باشند.

در بیماری کرون و التهاب روده چه غذاهایی ممکن است علائم را بدتر کنند؟

یک فهرست ثابت از غذاهای ممنوع برای بیماری کرون که برای همه بیماران مشکل‌ زا باشد وجود ندارد؛ زیرا واکنش افراد به مواد غذایی متفاوت است. بااین‌ حال، برخی خوراکی‌ ها ممکن است در رژیم غذایی IBD در بعضی افراد باعث تشدید علائمی مانند درد شکم، نفخ یا اسهال شوند.

غذاهایی که ممکن است علائم را بدتر کنند عبارت‌ اند از:

• غذاهای پرچرب و سرخ‌ شده
• غذاهای فرآوری‌ شده و فست‌ فودها
• نوشیدنی‌ های شیرین
• الکل
• غذاهای بسیار ادویه‌ دار در افراد حساس
• برخی غذاهای نفاخ مانند بعضی حبوبات یا سبزیجات خاص
• فیبرهای خشن مانند سبزیجات خام در دوره شعله‌ وری بیماری

بهتر است به‌ جای حذف طولانی‌ مدت گروه‌ های غذایی در رژیم غذایی IBD، فرد به واکنش بدن خود توجه کند و غذاهای محرک را شناسایی کند. محدودیت غذایی باید هدفمند باشد، زیرا حذف غیرضروری مواد غذایی می‌ تواند خطر کمبودهای تغذیه‌ ای را افزایش دهد.

رژیم غذایی بیماری کرون در دوره شعله‌ وری و خاموشی چه تفاوتی دارد؟

نیازهای تغذیه‌ ای افراد مبتلا به بیماری کرون در همه مراحل بیماری یکسان نیست. یکی از مهم‌ ترین نکات در رژیم غذایی بیماری کرون توجه به تفاوت بین دوره شعله‌ وری (فعال‌ شدن علائم) و دوره خاموشی بیماری است. هدف رژیم غذایی IBD در هر مرحله، تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن و کاهش مشکلات گوارشی براساس شرایط فرد است.

رژیم غذایی IBD در دوره فعال بیماری کرون

در زمان شعله‌ وری بیماری، علائمی مانند اسهال، درد شکم، کاهش اشتها یا کاهش وزن ممکن است باعث کاهش دریافت مواد غذایی شوند. در این مرحله، تمرکز اصلی در رژیم غذایی IBD معمولاً بر دریافت کالری و پروتئین کافی و انتخاب غذاهایی است که فرد بهتر تحمل می‌ کند.

برخی توصیه‌ های رایج در این دوره عبارت‌ اند از:

• مصرف وعده‌ های غذایی کوچک‌ تر و در دفعات بیشتر
• انتخاب غذاهای ساده‌ تر و قابل تحمل
• توجه به دریافت مایعات کافی
• کاهش موقت مصرف فیبر در افرادی که غذاهای پرفیبر علائم آن‌ ها را تشدید می‌ کند

البته کاهش فیبر یا حذف بعضی غذاها نباید بدون دلیل و برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، زیرا ممکن است باعث کاهش دریافت مواد مغذی شود.

رژیم غذایی IBD در دوره خاموشی بیماری

زمانی که التهاب و علائم بیماری کنترل شده‌ اند، هدف اصلی افزایش تنوع غذایی، تأمین ویتامین‌ ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن و حفظ وزن سالم است.

در این مرحله، بسیاری از افراد می‌ توانند طیف گسترده‌ تری از غذاها، از جمله منابع مختلف پروتئین، میوه‌ ها، سبزیجات و غلات را براساس میزان تحمل خود مصرف کنند.

محدودیت‌ های غذایی طولانی‌ مدت بدون دلیل مشخص می‌ توانند خطر کمبودهای تغذیه‌ ای را افزایش دهند. بنابراین رژیم غذایی IBD باید به‌ جای حذف گسترده مواد غذایی، بر ایجاد یک الگوی متعادل و متناسب با شرایط فرد تمرکز داشته باشد.

رژیم غذایی کولیت اولسراتیو چه تفاوتی با بیماری کرون دارد؟

کولیت اولسراتیو و بیماری کرون هر دو از انواع بیماری‌ های التهابی روده (IBD) هستند، اما محل درگیری و الگوی التهاب در آن‌ ها متفاوت است. بیماری کرون می‌ تواند بخش‌ های مختلف دستگاه گوارش را درگیر کند، درحالی‌ که کولیت اولسراتیو معمولاً محدود به روده بزرگ و راست‌ روده است. برای آشنایی بیشتر با تفاوت‌های این دو بیماری، می‌توانید راهنمای Mayo Clinic درباره تفاوت کولیت اولسراتیو و بیماری کرون را مطالعه کنید.

به همین دلیل، رژیم کولیت اولسراتیو نیز مانند بیماری کرون باید براساس علائم، شدت بیماری و میزان تحمل فرد تنظیم شود. برخی بیماران مبتلا به کولیت ممکن است در دوره فعال بیماری نیاز داشته باشند غذاهای خاصی مانند غذاهای پرچرب یا پرفیبر را محدود کنند، اما این محدودیت‌ ها برای همه افراد یکسان نیست.

هیچ فهرست ثابت و قطعی از غذاهای مناسب کولیت یا غذاهای ممنوع وجود ندارد که برای تمام بیماران کاربرد داشته باشد. هدف اصلی در هر دو بیماری، حفظ تغذیه کافی، جلوگیری از کمبودهای غذایی و کمک به کنترل علائم در کنار درمان پزشکی است.

آیا رژیم کم FODMAP و رژیم مدیترانه‌ ای برای IBD مناسب هستند؟

رژیم کم FODMAP

رژیم کم FODMAP ممکن است در برخی افراد مبتلا به IBD که پس از کنترل التهاب همچنان علائمی مانند نفخ در التهاب روده، درد شکم یا تغییر اجابت مزاج دارند، به کاهش علائم کمک کند.

بااین‌ حال، این رژیم درمان التهاب فعال روده یا بیماری کرون نیست و نباید جایگزین درمان اصلی شود. ازآنجا‌ که حذف طولانی‌ مدت برخی مواد غذایی می‌ تواند خطر کمبودهای تغذیه‌ ای را افزایش دهد، بهتر است با نظر دکتر تغذیه انجام شود.

رژیم مدیترانه‌ ای

رژیم مدیترانه‌ ای بر مصرف سبزیجات، میوه‌ ها، ماهی، روغن زیتون، مغزها و غلات کامل تأکید دارد و می‌ تواند یک الگوی غذایی سالم برای بیماران IBD باشد.

با وجود مزایای کلی این الگو، شواهد کافی برای معرفی آن به‌ عنوان درمان قطعی بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو وجود ندارد.

کمبودهای تغذیه‌ ای شایع در بیماران IBD و نقش پروبیوتیک‌ ها

بیماران مبتلا به IBD ممکن است به‌ دلیل التهاب، کاهش اشتها، محدودیت غذایی، سوءجذب یا جراحی‌ های روده در معرض کمبود برخی مواد مغذی قرار بگیرند.

مهم‌ ترین موارد شامل:

• آهن و خطر کم‌ خونی
• ویتامین B12، به‌ خصوص در درگیری روده کوچک
• ویتامین D و کلسیم برای سلامت استخوان
• روی و پروتئین در صورت دریافت ناکافی غذا

در برخی افراد ممکن است نیاز به مکمل وجود داشته باشد، اما مصرف آن باید براساس آزمایش‌ ها و نیاز فرد انجام شود.

آیا پروبیوتیک‌ ها برای التهاب روده مفید هستند؟

پروبیوتیک‌ ها می‌ توانند بر باکتری‌ های مفید روده اثر بگذارند، اما شواهد درباره نقش آن‌ ها در IBD هنوز محدود است. استفاده از آن‌ ها برای همه بیماران توصیه عمومی نیست؛ شواهد در بیماری کرون محدودتر است و در برخی شرایط کولیت اولسراتیو بررسی شده‌ اند.

پروبیوتیک‌ ها جایگزین داروهای کنترل‌ کننده التهاب نیستند.

آیا رژیم غذایی می‌تواند بیماری کرون یا IBD را درمان کند؟

رژیم غذایی IBD به‌ تنهایی نمی‌ تواند بیماری کرون یا سایر انواع IBD را درمان کند. داروها نقش اصلی را در کنترل التهاب و پیشگیری از عوارض بیماری دارند. بااین‌ حال، تغذیه مناسب می‌ تواند به کاهش برخی علائم، حفظ وزن، تأمین مواد مغذی و جلوگیری از کمبودهای تغذیه‌ ای کمک کند. هدف رژیم، حمایت از درمان پزشکی و بهبود کیفیت زندگی است.

چه زمانی باید رژیم غذایی زیر نظر متخصص تنظیم شود؟

در برخی شرایط، تنظیم رژیم غذایی IBD بهتر است با کمک متخصص تغذیه انجام شود، از جمله:

• کاهش وزن ناخواسته
• اسهال شدید یا طولانی‌ مدت
• خون در مدفوع
• کمبودهای تغذیه‌ ای در آزمایش‌ ها
• کودکان و نوجوانان مبتلا به IBD
• بعد از جراحی‌ های روده
• بیماری فعال یا شدید

سوالات متداول

آیا لبنیات برای بیماری کرون ممنوع است؟

خیر. بسیاری از افراد در رژیم غذایی IBD می‌ توانند لبنیات مصرف کنند، مگر اینکه عدم تحمل لاکتوز یا تشدید علائم داشته باشند.

آیا فیبر برای رژیم غذایی IBD ضرر دارد؟

نه همیشه. مقدار و نوع فیبر در رژیم غذایی IBD اهمیت دارد و تحمل آن در دوره فعال و خاموشی بیماری متفاوت است.

بهترین رژیم غذایی IBD چیست؟

بهترین رژیم غذایی IBD رژیمی است که با مرحله بیماری، علائم و نیازهای تغذیه‌ ای فرد هماهنگ باشد. رژیم واحدی برای همه بیماران وجود ندارد.

آیا باید گلوتن را در بیماری کرون حذف کرد؟

خیر، مگر اینکه فرد به بیماری سلیاک یا مشکل مشخص مرتبط با گلوتن مبتلا باشد.

جمع‌ بندی

رژیم غذایی IBD باید شخصی‌ سازی شود و براساس نوع بیماری، مرحله التهاب و تحمل فرد تنظیم شود. برخی غذاها ممکن است در بعضی بیماران علائم را تشدید کنند، اما محدودیت غذایی برای همه یکسان نیست.

هدف اصلی تغذیه در رژیم غذایی IBD بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، حفظ دریافت مواد مغذی، کنترل علائم و حمایت از درمان پزشکی است، نه جایگزین‌ کردن آن.

برای دریافت رژیم کاهش وزن آنلاین کلیک کنید و همچنین برای دریافت نوبت حضوری میتوانید با شماره های ۸۸۲۳۱۱۳۶-۰۲۱ ویا ۰۹۱۹۴۸۲۰۴۲۵ تماس بگیرید.